حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 3 ، ص 12 . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 3 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 19 . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 2 ، ص 312 . تهانوى ، محمد اعلى بن على ، كشاف اصطلاحات الفنون و العلوم ، ج 2 ، ص 939 . محقق حلى ، جعفر بن حسن ، معارج الاصول ، ص 48 . ظن اجتهادى ر . ك : امارات ظن اطمينانى ر . ك : قطع عرفى ظنّان شخص ظن پيداكننده از راه‌هاى غير متعارف ظنّان ، شخصى است كه از راه‌ها و اسباب غير متعارف كه معمولا براى انسان‌هاى عادى ظن ايجاد نمىكند ، ظن پيدا مىكند ، مثل اينكه كسى از خبر كودكى يا فردى دروغ‌گو ، به جهت قبله ظن پيدا كند ؛ چنين ظنى در فقه معتبر نيست ؛ بنابراين ، اگر مولا بگويد : « صل الى القبلة المظنونة ؛ هرگاه به جهت قبله ، ظن پيدا كردى ، به آن‌سو نماز بگذار » ، اين جمله انصراف دارد به ظنى كه از راه‌هاى متعارف براى انسان‌هاى عادى به وجود مىآيد ، مثل ظن حاصل از بينه ، مشاهده قبور مسلمين و محراب مساجد ؛ بنابراين ، ظن ظنّان كه از راه‌هاى غير متعارف به دست مىآيد ، از آن خارج است ، زيرا چنين ظنى بىاعتبار مىباشد . سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 80 . محمدى ، على ، شرح رسائل ، ج 1 ، ص 85 . ظن انسدادى ر . ك : ظن مطلق ظن به طريق ظنّ به راه‌هاى تحصيل حكم شرعى ظن به طريق ، مقابل ظن به واقع ، و به معناى ظن به راه‌ها و اسباب به دست آوردن حكم شرعى است كه در علم اصول فقه مطرح مىباشد و مكلف را به‌واقع مىرساند . اصطلاح « ظن به طريق » و « ظن به واقع » در بحث انسداد باب علم مطرح است ؛ به اين بيان كه با فرض تمام بودن « مقدمات انسداد » اين بحث مطرح مىشود كه آيا نتيجه مقدمات انسداد ، حجيت ظن به واقع حكم واقعى است يا حجيت ظن به طرق و راه‌هايى اسباب شرعى كه مكلف را به واقع مىرساند و يا نتيجه آن ، حجيت هر دو مىباشد . در صورتى كه نتيجه مقدمات دليل انسداد ، حجيت ظن به طريق باشد ، اگر عادلى از راه خبر واحد كه حجيت آن ظنى است از حرمت يا وجوب چيزى خبر دهد ، اين خبر ، حجت و عمل كردن به آن واجب است ، اگرچه براى مكلف ، از اين خبر ، به حرمت يا وجوب آن چيز ظن حاصل نشود . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 4 ، ص 613 . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص ( 295 - 293 ) . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 142 . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 212 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 409 . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ( المحشى ) ، ج 3 ، ص 413 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 478 . ظن به واقع ظن به احكام شرعى ظن به واقع ، مقابل ظن به طريق ، و به معناى ظن به خود واقع احكام واقعى است ؛ به بيان ديگر ، به ظن ، از اين لحاظ كه طريق به واقع است ، نظر نمىشود ، بلكه ارزش آن در كشف از واقع است . اصطلاح « ظن به واقع » و « ظن به طريق » در بحث انسداد باب علم مطرح است ؛ به اين بيان كه برفرض تمام بودن « مقدمات انسداد » اين بحث پيش مىآيد كه آيا نتيجه مقدمات انسداد ، حجيت ظن به واقع حكم واقعى است يا حجيت ظن به طرق و اسبابى كه تعبدا مكلف را به واقع مىرساند ، و يا هر دو . در صورتى كه نتيجه مقدمات دليل انسداد ، حجيت ظن به واقع باشد ، اگر عادلى از راه خبر واحد كه حجيت آن ظنى است از حرمت يا وجوب چيزى خبر داد ، اين خبر در صورتى حجت است كه مكلف ، به حكم وجوب يا حرمت ظن پيدا كند ، ولى اگر فقط به حجيت خبر واحد عادل ظن پيدا كرد ولى ظن به حكم براى او حاصل نشد چنين ظنى اعتبار ندارد . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 4 ، ص 613 . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ( المحشى ) ، ج 3 ، ص 413 . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص ( 295 - 293 ) . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 142 . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 212 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 409 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 478 . ظن حجت ر . ك : اماره معتبر ظن خاص ظنّ حاصل از امارات معتبر نزد شرع ظن خاص ، مقابل ظن مطلق ، و به معناى هر ظنى است كه دليل